mùa bắt chồng ở Tây nguyên

 

            Mùa bắt chồng ở Tây Nguyên

                     Khi cái lạnh sâu cùng những cơn gió hanh hao của mùa đông  lùi  các cánh rừng các dãy núi những khạp cà phê những bao bắp được thu về chất thành đống trong những góc nhà cũng là lúc khắp các thôn bản của đồng bào dân tộc Chu Ru Cil Cơ ho...Tây Nguyên nói chung Lâm Đồng nói riêng rộn rã bước vào mùa cưới- mùa bắt chồng. Và một trong những tín vật kết nối mang tính linh thiêng nhất là những cặp Srí (cặp nhẫn cưới theo tiếng dân tộc). Xung quanh những cặp nhẫn này là hàng ngàn điều huyền diệu mang đậm bản sắc Tây Nguyên.

                 Những ẩn chứa kỳ diệu từ nhẫn.

                 Trong cách gọi của các đồng bào dân tộc Tây Nguyên thì cặp nhẫn cưới là Srí. Khác với cách làm nhẫn của người kinh. Những cặp Srí này mang một sức mạnh huyền bí vừa kết nối vừa mang một quy ước một lời thề ngầm về hạnh phúc gia đình khi người con gái đã hoàn thành thủ tục bắt chồng. Người dân Tây Nguyên  luôn tồn tại một quan niệm con trâu là một con vật linh thiêng mang sức mạnh và sự đầm ấm sung túc còn con ong mang biểu tượng của lòng kiên trì miệt mài lao động nên chất liệu chính góp phần vào quá trình hoàn thành  những cặp Srí này ngoài bạc là sáp ong và phân trâu- thường là trâu đực có trên 3 tuổi cùng một ít đất sét lấy từ nơi bí mật trong những khu rừng già. Hợp chất này trộn lẫn làm khuôn nhẫn. Người dân tộc không phải dùng nhiều đồ nghề trong quá trình làm nhẫn mà chỉ sử dụng một thanh sắt nhỏ mài sắc nhọn để chạm khắc và các dụng cụ từ gỗ rừng. Để có một cặp nhẫn cưới hoàn hảo các nghệ nhân dân tộc cũng phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ : Lấy sáp ong nấu chảy trộn phân trâu rồi dùng que gỗ tròn bằng những ngòn tay nhúng vào chờ khô rút que gỗ ra sáp ong và phân trâu khô quánh thành những ống tròn nghệ nhân cắt thành những khuyên tròn để làm khuôn đúc nhẫn.Sau khi bạc đã được đun nóng chảy thì đổ vào khuôn khi đó sáp ong và phân trâu trước sức nóng của bạc mới nấu chảy sẽ bết chặt vào bạc và thành một lớp men bên ngoài cho chiếc nhẫn. Khuôn đúc nhẫn có hai loại: Loại nhỏ để đúc nhẫn mái cho người phụ nữ loại to hơn đúc nhẫn trống dành cho người con trai trong quá trình đánh bóng và trạm chỗ nghệ nhân dùng nước bồ kết hoặc nước lá cây cơ nia đun sôi để rửa và gửi gắm một ước vọng mái tóc sẽ lâu bạc màu cũng có thể bỏ những cặp nhẫn vào nước bồ kết đun. Đêm trước khi bắt tay vào đúc nhẫn người thợ phải tắm rửa sạch sẽ bằng nước một loại lá thơm hái trong rừng đồng thời phải cách ly không được gần gũi vợ. Tuy người đàn bà  đóng vai trò mang nhẫn đi hỏi cưới và đeo nhẫn cho người đàn ông nhưng người đàn bà lại không được tham gia làm nhẫn vì người ta cho rằng sức mạnh gắn kết từ người đàn ông mạnh mẽ hơn.Chiếc nhẫn chỉ được làm trong thời gian từ 4 giờ đến 8 giờ sáng vì đây là giờ đẹp giờ thiêng cho sự gắn kết lứa đôi trong quan niệm người Chu Ru Cil Cơ ho...

            Ngoài những điều huyền diệu nói trên thì theo thạc sỹ Đặng Trọng Hộ- nhà nghiên cứu văn hóa dân tộc ở Lâm Đồng  thì việc làm nên những cặp nhẫn còn là biểu hiện của văn hóa : " những nghệ nhân khi chế tác những cặp nhẫn thường phải tập chung hết tâm lực cái họ hướng tới không phải là giá trị kinh tế bởi mỗi cặp nhẫn chỉ khoảng 60 000 nên sự ra đời những cặp nhẫn đồng nghĩa với những dấu ấn văn hóa bản địa"- Ông Hộ nói.

            Vua nhẫn.

             Mỗi năm mùa bắt chồng các đồng bào Chu Ru Cil Cơ ho ...ở Lâm Đồng nói riêng Tây nguyên nói chung được bắt đầu từ tháng riêng cho đến hết tháng ba. Hàng ngàn cô gái khao khát được sở hữu những cặp nhẫn đẹp để đi bắt chồng nhưng đến thời điểm này ở Lâm Đồng chỉ duy nhất có một nghệ nhân làm được "nhẫn bắt chồng" đó là Ya Tuất ở Đơn Dương( Lâm Đồng) hơn 20 năm nay anh vẫn miệt mài làm ra hàng triệu chiếc nhẫn và mỗi chiếc nhẫn được trao cho các cô gái đi bắt chồng với anh là một niềm hạnh phúc vô bờ. Nói về vấn đề này Ya Tuất tâm sự: " Người kinh thường rộn ràng với ngày lễ tình yêu 14-02 thì các đồng bào mình đặc biệt là những cô gái khi đã đến tuổi trưởng thành từng ngày khao khát đến mùa xuân để được cầm trên tay mình chiếc nhẫn cưới đến đeo vào tay người mình đã hết lòng yêu và nhớ...nhiều cô gái mang chiếc nhẫn về ôm chặt vào ngực mình thổn thức cả ngày trời trước khi đi đeo cho người mình yêu nên làm được càng nhiều nhẫn bao nhiêu Tuất càng hạnh phúc bấy nhiêu".  Tuy làm nhẫn không đòi hỏi nhiều kỹ thuật cao nhưng phải là những người thực sự có năng khiếu mới làm được. Ngày xưa Ya Tiêng cha của Ya Tuất miệt mài làm mãi nhưng vẫn không thành công chỉ có Ya Tuất may mắn học làm được từ sự chỉ dạy của ông cậu là Ya Grang. Và Ya Tuất tin vào cái duyên ngầm của người truyền dạy và người học. Nhắc đến điều này Ma Wel- vợ Ya Tuất nói: " Nó ( ngôn ngữ dân tộc thường dùng) học được cái nghề này là do mẹ nó bắt học đấy. Học cái nghê này khó lắm cái bụng cái đầu phải chăm chú thật nhiều. Nhiều người cùng học nhưng chỉ nó học được. Lúc ông cậu đang sống nó cũng không làm được khi ông cậu chết truyền cho nó hết bí quyết riêng nó mới làm được". Hiện tại Ya Tuất đã làm được 14 loại nhẫn khác nhau một số loại đặc sắc như: Nhẫn có mặt đính  hạt Ka Rel ( một loại  hạt cây rừng chỉ Ya Tuất biết) tiếng dân tộc gọi là nhẫn Srí lơ hây nhẫn vòng thường( Srí car) nhẫn mắt sâu ( loại nhẫn quí nhất tiếng dân tộc gọi là srí mata hơ la) ngoài ra còn nhiều loại nhẫn vòng bạc khác. Đặc biệt Ya Tuất  vừa làm vừa truyền nghề cho cậu con trai của minh như một khát khao muốn gìn giữ.

                 Và...dấu ấn tục bắt chồng.

                 Như một nét văn hóa riêng đã tồn tại nhiều năm những cô gái dân tộc Chu Ru Cil Cơ ho... ở  Tây Nguyên muốn có chồng phái đi bắt lễ bắt chồng phải diễn ra ban đêm. Khi thích một chàng trai nào đó cô gái về thông báo cho gia đình và dòng họ biết gia đình sẽ đến nhà trai nói chuyện hỏi dạm. Nếu cả hai dòng họ đồng ý cô gái sẽ đến đeo nhẫn vào tay người con trai vào đêm đẹp trời. Trường hợp người con trai không thích có thể tháo nhẫn trả lại nhưng đến 7 ngày sau cô gái lại chọn một đêm đẹp trời đến đeo nhẫn cho chàng trai và cứ thế lặp đi lặp lại cho đến khi nào chàng trai thương và chấp nhận thì đám cưới diễn ra.
Trước ngày cưới chàng trai và cô gái phải đọc một số câu luật tục riêng của đồng bào mình có một số câu luật độc đáo như: " Tìm vợ tìm chồng phải hỏi mẹ cha ăn ruộng ăn rẫy phải hỏi tai con trâu con bò làm bẫy phải hỏi thần núi về với vợ như về với nước ..." . Ngày cưới chàng trai và cô gái rút nhẫn ra hôn nhẫn và đeo lại cho nhau. Sau lễ cưới 7 ngày cô gái tháo nhẫn đưa mẹ chồng cất giữ và ngược lại nhẫn chàng trai do mẹ vợ cất giữ. Nếu cuộc sống vợ chồng sau lễ bắt chồng xảy ra mâu thuẫn không hòa hợp ai đề nghị ly hôn trước thì người đó phải đưa 1 con trâu cho người kia ( phải là trâu đực). Đồng thời sau lễ bắt chồng ai mà đi chung chạ ngoại tình với người khác kẻ phản bội phải đền 3 con trâu đực to và số trâu sẽ tăng lên nếu ngoại tình nhiều lần. Đây cũng được xem như một luật tục riêng làm tăng tính gắn kết và chung thủy trong cuộc sống vợ chồng. Bởi lễ bắt chồng còn được các đồng bào ở đây xem như một việc đại sự của cả dòng họ và chiếc nhẫn thành tín vật chung cho hai dòng họ.

                                                             Bài và ảnh. Văn Đạo

 

  

  

 

vanconghung

Mình cũng ở Tây Nguyên mà hôm nay mới biết chuyện này thú vị thật. Mình cứ ngồi ở...Pleiku thì có ai đến bắt không nhỉ?

quyenle138

LeQuyen

Cảm ơn anh về bài viểt Nó giúp em mở mang hiểu biết về các phong tục và những nét văn hóa của các dân tộc vùng cao. Chân thành chúc anh luôn khỏe và hạnh phúc. Ah rất vui vì anh đã ghé thăm nhà em.
Thân : Lequyen

vuthanhhoa

Hà văn Đạo thân mến!

Bài viết thú vị thật VTH có nghe kể về tục lệ này nhưng hôm nay đọc Entry của bạn mới tường tận như thế he he. Nghe mà muốn "chuyển hộ khẩu lên Tây Nguyên" wá nhưng có lẽ "chắc cú" phải tậu một đàn...trâu đông đông! He he. Cám ơn bạn chúc bạn vui nhé.

Database error

ERROR From DB mySQL

DB Error: Database query failed!
» Error No: 1062
» Error detail: Duplicate entry '11700399' for key 'PRIMARY'
» Query: INSERT INTO bd_estore_online_users (id,store_id,sid,uid,username,usertype,ip,last_updated,last_page) VALUES (NULL,'9491','00nn4g9icm26cqrmlqkvs11mt6','0','Guest','0','54.167.243.214','2018-08-20 00:52:15','/a142818/mua-bat-chong-o-tay-nguyen.html')